Aktualności

• 11 maja - Dzień bez Śmiecenia
• Szopy patrolują Łódź
• Mechaniczno-biologiczne przetwarzanie odpadów
• Projekt ustawy o odpadach przyjęty przez rząd
• Kary dla Polski
• 30 milionów euro na projekty odpadowe
• Stan prac nad aktami wykonawczymi do „ustawy śmieciowej”
• Sprawozdania odpadowe
• Czysty Las
• Kominiarze protestują: nie palcie śmieci!
• Jak finansować nowe systemy gospodarki odpadami
• Baza recyklingu

Ankieta

Strategia gospodarki odpadami w Kopenhadze

Realizator

Opracowanie podstawowego systemu gospodarki odpadami.

Pod koniec lat sześćdziesiątych wysypisko śmieci w Amager Falled wypełnione było 20 metrowej grubości warstwą niesegregowanych odpadów i miasto miało jeszcze kilkanaście takich wysypisk, co było skutkiem wielkiego boomu konsumpcyjnego w tamtych czasach. W 1970 roku władze zdały sobie sprawę, że każde z tych wysypisk nadpoziomowych, lub zasypywanych wyrobisk, stanowi cykającą bombę ekologiczną. Ale najgorsze było to, że już wkrótce miało zabraknąć miejsca na nowe wysypiska. Po prostu, było zbyt dużo odpadów.
Rozwiązaniem była budowa spalarni, zmniejszających objętość odpadów i poprawiających higienę gospodarki odpadami. Było rzeczą naturalną, że od samego początku spalarnie te włączono do kopenhaskiego układu ciepłowniczego, żeby odzyskać znaczną ilość energii, jak jest w odpadach. Razem z innymi gminami z rejonu Kopenhagi utworzono dwie międzygminne spółki, które wybudowały dwie duże spalarnie, Amagerforbrandingen i Vestforbrandingen, które od 1970 r. zaczęły dawać znaczne ilości ciepła do sieci ciepłowniczej Kopenhagi i zmniejszyły zanieczyszczenie atmosfery związane z produkcją energii.
Równocześnie gminy te opracowały system zbierania i przeróbki odpadów niebezpiecznych. Okazało się, że jeden taki zakład przeróbki odpadów wystarczy aby zaspokoić potrzeby Danii. Tak więc 275 duńskich gmin połączyło swoje siły i założyło w Nyborg "KommuneKemi" a ponadto 18 regionalnych stacji zbiorczych, które uruchomiono w 1972 r.
Powstanie tych dużych spółek międzygminnych utworzyło mocne podstawy do stałej poprawy stanu środowiska. Spółki te umożliwiły podjęcie wielkich inwestycji, niezbędnych do uzyskania wysokiego standardu środowiska. Nowe przepisy wprowadziły obowiązek oczyszczania gazów odlotowych i lokowania odpadów w pobliżu wybrzeża. Rozpoznaniu potrzeb ochrony środowiska towarzyszyło szereg rozwiązań praktycznych. Poza tymi dwiema spalarniami w okręgu Kopenhagi spółki połączyły swoje siły i założyły nowe kontrolowane wysypisko na wybrzeżu Koge Bugt.
Obecnie opracowano nowy system, który umożliwia gospodarkę wszystkimi odpadami. Składa się on z dwu spalarni z odzyskiem energii, kontrolowanego zakładu przeróbki odpadów niebezpiecznych i wysypisk zlokalizowanych w pobliżu wybrzeża. W ten sposób te problemy, które wiele krajów stara się dziś rozwiązać, w Danii rozwiązano w latach siedemdziesiątych.
Od tamtej pory spółki międzygminne wprowadzają stały postęp, na przykład przez modernizację kotłów do spalania śmieci, tak aby można było produkować i energię elektryczną i energię cieplną do sieci grzewczej.
Pierwszy plan gospodarki odpadami
Gdy już był podstawowy system przerobu odpadów, wysiłki skierowano na poprawę warunków recyklingu. Pierwszym etapem było to, co by można nazwać "lokalizacją odpadów na mapie". Na początku lat osiemdziesiątych rząd duński polecił władzom lokalnym zrobienie szczegółowych sprawozdań o źródłach odpadów w poszczególnych gminach oraz o ilościach i typach odpadów powstających w tych źródłach: szczegółowy opis wszystkich odpadów z gospodarstw domowych, instytucji i przedsiębiorstw. Sprawozdania te umożliwiły określenie pewnych celów i struktur gospodarki odpadami.
Kopenhaga pierwsza zrobiła swój plan gospodarki odpadami, który przyjęto w 1990 r. Plan został niezwłocznie wdrożony i miasto przejęło odpowiedzialność za gromadzenie i przeróbkę wszystkich odpadów z gospodarstw domowych, instytucji i przedsiębiorstw.
Ważną cechą duńskich przepisów dotyczących odpadów jest to, że zarówno za planowanie jak i za realizację gospodarki odpadami odpowiada jeden urząd, mianowicie władze gminne. Zapewnia to sprawny system przeróbki i uprawnień. Lokalny urząd musi przejąć odpowiedzialność za wszystkie odpady produkowane przez lokalne przedsiębiorstwa, które z kolei zobowiązane są do stosowania określonych sposobów gospodarki odpadami.
Pierwszy plan w Kopenhadze jako podstawę strategii gospodarki odpadami wprowadził obowiązek ich segregacji u źródła. Każdy musi posegregować wytwarzane przez siebie odpady według kategorii określonych przepisami recyklingu. Podstawą sukcesu recyklingu jest to, aby jakość lub czystość odpadów utrzymać na możliwie wysokim poziomie, czego się prawie nie da zrobić przy późniejszym sortowaniu. Równocześnie, sama czynność segregacji u źródła automatycznie przyciąga uwagę producenta odpadów, zmuszając go, do lub ją, do zwrócenia uwagi na fakt powstawania odpadów i do podjęcia środków zapobiegawczych.
Gospodarka odpadami przemysłowymi
Podczas gdy od stu lat odpady domowe były i są zbierane przez to samo koncesjonowane przedsiębiorstwo, gospodarka odpadami przemysłowymi pozostawała nieuregulowana. W pierwszym planie gospodarki odpadami zarysowano zasady gospodarki odpadami przemysłowymi, określając dla każdej kategorii, lub frakcji odpadów, szereg kryteriów transportu i przeróbki. Gdy przedsiębiorstwo spełniało te kryteria, mogło podpisać umowę z zarządem miasta i uzyskać w ten sposób dostęp do rynku transportu i przeróbki odpadów w Kopenhadze. Dla zapewnienia poparcia społeczeństwa dla tej nowej idei w proces opracowywania tego systemu włączono zarówno organizacje pozarządowe jaki i organizacje przedsiębiorców.
Ten system wprowadził istotne zmiany do gospodarki odpadami przemysłowymi w Kopenhadze. Najlepszym tego przykładem jest gospodarka odpadami budowlanymi i rozbiórkowymi, które przed 1990 rokiem w 90% składowano na wysypiskach. Dziś 89% tych odpadów jest ponownie zagospodarowanych. Dziś recyklingiem objęte jest 51% pozostałych odpadów przemysłowych
System oparto na zasadzie, ze "kto zanieczyszcza ten płaci". Producenci odpadów płacą bezpośrednio przedsiębiorstwu wywożącemu odpady lub zakładowi przeróbczemu, pokrywając koszty wywozu i przerobu. Władze miejskie nie są włączone w ten system opłat, mają tylko obowiązek śledzenia cen. Dlatego ten system umożliwia zarówno skuteczną ochronę środowiska poprzez ustalanie kryteriów umów i konkurencyjną grę rynkową cenami i jakością oferowanych usług.
Zmiany w gospodarce odpadami przemysłowymi wprowadzono bez większych trudności ze strony producentów odpadów. Oczywiście istniała konieczność wprowadzenia pewnych zmian organizacyjnych i trzeba było więcej miejsca na ulokowanie kontenerów z odpadami. Wydaje się jednak, że segregację u źródła można wdrożyć bez większych skutków dla przedsiębiorstw przemysłowych i handlowych. Wydaje się, że dodatkowe koszty związane z organizacją segregacji u źródła, pokrywane są przez oszczędności na gospodarce odpadami, a na niektórych frakcjach odpadów nawet się zarabia. W 1994 roku zrobiono przegląd skutków ekonomicznych tej gospodarki w 700 przedsiębiorstwach w Kopenhadze. Wyniki wykazały, że koszty wzrosły tylko w 7% tych przedsiębiorstw.
Kopenhaski Plan Gospodarki Odpadami do 2004 roku
Dwa miesiące temu Rada Miejska przyjęła " Kopenhaski Plan Gospodarki Odpadami do 2004 roku", który był już trzecim planem gospodarki odpadami w Kopenhadze. Podstawową zasada tego planu było zorganizowanie gospodarki odpadami w taki sposób aby uzyskać możliwie największe korzyści dla środowiska i aby to odbyło się umiarkowanym kosztem. Plan nakreśla cele dla przyszłej gospodarki odpadami. Podczas gdy poprzednie plany zmierzały do zmniejszenia powierzchni wysypisk i zwiększenia recyklingu, ten nowy plan zmierza do zmniejszenia ilości powstających odpadów, a także do zmniejszenia zagrożenia ze strony odpadów i poprawy utylizacji zasobów odpadów.
Dziś największym wyzwaniem jest minimalizacja ilości i zapobieganie powstawaniu odpadów. Z punktu widzenia potrzeby ochrony środowiska, wzrastająca ilość odpadów stanowi poważny problem, z którym musimy sobie poradzić. Ale zapobieganie powstawaniu odpadów to już dziś nie problem, gdy używa się "zielonych" technologii. Minimalizacja ilości wytwarzanych opadów, tak jak wszystkie problemy środowiskowe, jest również kwestią zmiany sposobu naszego działania w codziennym życiu. Nie wystarczy przyjęcie zaawansowanych planów gospodarki odpadami, ważnym jest aby zacząć proces od zmiany sposobu kupowania, konsumowania i wyrzucania rzeczy. Wymaga to nauki i ważnym jest aby wyjść poza sztywne, autorytatywne przepisy w kierunku dialogu z obywatelami i przemysłowcami na temat sposobów zmniejszania ilości odpadów i zapobiegania ich powstawaniu.
Fakt, że mieszkańcy i przemysł wytwarzają coraz więcej odpadów coraz bardziej podkreśla rolę recyklingu. Jednym ze sposobów zwiększenia recyklingu jest poprawa warunków dla poszczególnych gospodarstw domowych i przedsiębiorstw: Trzeba ułatwić dowóz odpadów do recyklingu. Można to zrobić lokalizując więcej stacji recyklingu w większej liczbie dzielnic miasta.
Recykling, oczywiście, zmniejsza zagrożenia dla środowiska wywoływane wydobywaniem surowców pierwotnych, ale największą korzyść dla środowiska daje bezpośrednie ponowne wykorzystanie pewnych rzeczy, zamiast ich marnowania. W ten sposób plany mają ułatwić bezpośrednie ponowne wykorzystywanie rzeczy wyrzucanych ale nie pozbawionych wartości użytkowych. Wszyscy znamy sytuację gdy chcemy się pozbyć czegoś, co w rzeczywistości jest jeszcze za dobre, żeby to wyrzucić, ale nie znamy nikogo kto by to zechciał wziąć. Stacje recyklingu mogą znaleźć miejsce dla takich rzeczy i każdy kto tam znajdzie coś użytecznego będzie sobie to mógł wziąć bezpłatnie.
Pewne osiedla mieszkaniowe przeprowadziły swoje własne doświadczenia, aby sprawdzić jak daleko można się posunąć z segregacją odpadów u źródła. Zorganizowały kompostownie odpadów żywności wegetariańskiej. Doświadczenia te wykazały wielką skłonność mieszkańców do podejmowania wysiłków na rzecz zmniejszenia wpływów wywieranych na środowisko. Jednym z elementów tego nowego planu jest wykorzystanie doświadczeń z tych wczesnych eksperymentów i upowszechnienie ich wśród większej liczby osiedli w mieście, aby organizowały własne systemy gospodarki odpadami domowymi. Oprócz standardowego podejścia, przewidującego podział odpadów na 9 frakcji, lokalne plany recyklingu przewidują ochotniczy podział na większą ilość frakcji. Jest to dla mieszkańców chcących coś zrobić dla środowiska okazja do podjęcia dialogu z władzami na temat własnych sposobów gospodarki odpadami.
Celem tego nowego planu jest również zmniejszenie zagrożenia ze strony odpadów. Można to zrobić eliminując niebezpieczne materiały i substancje w wyrobach, które po wykorzystaniu wyrzuca się do odpadów. Jednakże nie jest to strategia, którą miasto mogłoby zrealizować samodzielnie. W tych sprawach trzeba współpracować z rządem i przemysłem. Miasto Kopenhaga uważa za ważną współpracę z akcjonariuszami i władzami zarówno krajowymi jak i międzynarodowymi. Udało się już wywrzeć pewien wpływ na rozwiązanie tego i innych problemów gospodarki odpadami. To, co możemy zrobić sami, dla zmniejszenia wpływu odpadów na środowisko, sprowadza się do dalszej segregacji i specjalnego przerobu niektórych kłopotliwych typów odpadów przed ich wrzuceniem do spalarni. Dotyczy to takich typów odpadów jak elementy urządzeń elektronicznych, PCW, baterie i drewno impregnowane ciśnieniowo.
Dla poprawy stopnia wykorzystania zasobów odpadów, zawsze jest rzeczą ważną aby przerabiać je w sposób bardziej chroniący środowisko. Trzeba opracować system gospodarki odpadami, w którym przeróbka odbywa się przy zachowaniu większej ochrony środowiska. Praktycznym celem jest zmniejszenie ilości odpadów składowanych na wysypiskach z obecnych 4% do nie więcej niż 2% całkowitej ilości odpadów. Planuje się również zmniejszenie ilości odpadów spalanych, przez zwiększenie recyklingu głównie takich typów odpadów jak papier, karton, sztuczne tworzywa, szkło i odpady żywności.
Nowym elementem Planu Gospodarki Odpadami do 2004 Roku jest koordynacja gospodarki odpadami między miastem Kopenhaga i miastem Malmö w Szwecji. Wstawiono to do planu bowiem ostatniego lata otwarto most przez Oresund. Krótkoterminowym celem tego planu jest monitorowanie transportu odpadów przez granicę. Długoterminowym celem będzie prawdopodobnie współpraca przy budowie zakładów przeróbczych.
Plan Gospodarki Odpadami do 2004 Roku przedstawiono do publicznego wglądu i rozesłano akcjonariuszom na 8 tygodni przed zatwierdzeniem. Mamy dobrą, demokratyczną procedurę i jestem bardzo zadowolony z wyników. Mamy tu bardzo dobry plan, korzystny dla środowiska, a zarazem wyważony ekonomicznie.
Od czasu przyjęcia pierwszego planu w 1990 r. miasto Kopenhaga wprowadziło dobrze działający system gospodarki odpadami, który kontroluje ich przepływ, zwiększa recykling i zmniejsza ilość odpadów odprowadzanych na składowiska. Plan Gospodarki Odpadami do 2004 Roku ma utrzymać ten korzystny kierunek rozwoju i wprowadzić nowe środki poprawy środowiska.