V Mi阣zynarodowe Forum Gospodarki Odpadami SOSEXPO 2016
Elektro艣mieci Szk艂o Papier Metale Baterie Niebezpieczne Bioodpady Samochodowe recykling - menu

Odpady medyczne


Odpady medyczne to substancje sta艂e, ciek艂e i gazowe powstaj膮ce przy leczeniu, diagnozowaniu oraz profilaktyce, w dzia艂alno艣ci medycznej prowadzonej w obiektach lecznictwa zamkni臋tego, otwartego oraz w obiektach badawczych i eksperymentalnych.

Odpady medyczne powstaj膮 w r贸偶nych jednostkach opieki zdrowotnej, takich jak: szpitale og贸lne, szpitale psychiatryczne, sanatoria rehabilitacyjne, o艣rodki leczenia odwykowego, o艣rodki rehabilitacyjne dla narkoman贸w, zak艂ady piel臋gnacyjno - opieku艅cze, zak艂ady leczniczo wychowawcze, zak艂ady opieku艅czo - lecznicze, szpitale uzdrowiskowe, sanatoria uzdrowiskowe, hospicja, przychodnie, o艣rodki zdrowia, poradnie, punkty lekarskie, praktyki lekarskie (indywidualne, indywidualne specjalistyczne i grupowe).

Dotychczasowy stan gospodarki odpadami medycznymi w kraju jest niezadowalaj膮cy. Cz臋sto zdarza si臋, 偶e odpady medyczne bez odpowiedniego zabezpieczenia trafiaj膮 na wysypiska odpad贸w komunalnych lub spalane s膮 w kot艂owniach szpitalnych. Problematyka prawid艂owego usuwania i unieszkodliwiania odpad贸w medycznych stanowi aktualnie jeden z istotnych problem贸w dostrzeganych przez s艂u偶by sanitarno-epidemiologiczne i ochrony 艣rodowiska g艂贸wnie z uwagi na rozproszenie miejsc powstawania tych odpad贸w. Aby rozwi膮za膰 problem prawid艂owej gospodarki odpadami medycznymi nale偶y pozna膰 aktualny stan w zakresie ich powstawania, metod unieszkodliwiania oraz mocy przerobowych instalacji. W niniejszym artykule przedstawiono gospodark臋 niebezpiecznymi odpadami medycznymi w wojew贸dztwie 艣l膮skim na tle istniej膮cych przepis贸w prawnych.

Klasyfikacja odpad贸w medycznych


Zgodnie z ustaw膮 z dnia 27 kwietnia o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) odpady medyczna to odpady powstaj膮ce w zwi膮zku z udzieleniem 艣wiadcze艅 zdrowotnych oraz prowadzeniem bada艅 i do艣wiadcze艅 naukowych w zakresie medycyny. Zgodnie z Rozporz膮dzeniem Ministra 艢rodowiska z dnia 27 wrze艣nia 2001 r w sprawie katalogu odpad贸w (Dz. U. Nr 112, poz. 1206) odpady medyczne sklasyfikowano w grupie 18:

  • 18 Odpady medyczne i weterynaryjne
  • 18 01 Odpady z diagnozowania, leczenia i profilaktyki medycznej
  • 18 01 01 Narz臋dzia chirurgiczne i zabiegowe oraz ich resztki (z wy艂膮czeniem 18 01 03)
  • 18 01 02* Cz臋艣ci cia艂a i organy oraz pojemnik na krew i konserwanty s艂u偶膮ce do jej przechowywania (z wy艂膮czeniem 18 01 03)
  • 18 01 03* Inne odpady, kt贸re zawieraj膮 偶ywe drobnoustroje chorobotw贸rcze lub ich toksyny oraz inne formy zdolne do przeniesienia materia艂u genetycznego, o kt贸rych wiadomo lub co do kt贸rych istniej膮 wiarygodne podstawy do s膮dzenia, 偶e wywo艂uj膮 choroby u ludzi i zwierz膮t (np. zainfekowane pieluchomajtki, podpaski, podk艂ady), z wy艂膮czeniem 18 01 80 i 18 01 82
  • 18 01 04 Inne odpady ni偶 wymienione w 18 01 03
  • 18 01 06* Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, zawieraj膮ce substancje niebezpieczne
  • 18 01 07 Chemikalia, w tym odczynniki chemiczne, inne ni偶 wymienione w 18 01 06
  • 18 01 08*Leki cytotoksyczne i cytostatyczne
  • 18 01 09 Leki inne ni偶 wymienione w 18 01 08
  • 18 01 10* Odpady amalgamatu dentystycznego
  • 18 01 80* Zu偶yte k膮piele lecznicze aktywne biologicznie o w艂a艣ciwo艣ciach zaka藕nych
  • 18 01 81 Zu偶yte k膮piele lecznicze aktywne biologicznie inne ni偶 wymienione w 18 01 80
  • 18 01 82* Pozosta艂o艣ci z 偶ywienia pacjent贸w oddzia艂贸w zaka藕nych


W powy偶szej klasyfikacji gwiazdk膮 zaznaczono niebezpieczne odpady medyczne stanowi膮ce szczeg贸lne zagro偶enie dla zdrowia i 偶ycia ludzi oraz dla 艣rodowiska. Nale偶y r贸wnie偶 doda膰, 偶e odpady medyczne zosta艂y sklasyfikowane przez G艂贸wnego Inspektora Sanitarnego.

Zgodnie z t膮 klasyfikacj膮 dzielimy je na cztery grupy:

1. Odpady bytowo-gospodarcze do kt贸rych nale偶膮:

  • Odpady bytowo-gospodarcze z pomieszcze艅 biurowych, administracyjnych, zaplecza warsztatowego i s艂u偶b technicznych,
  • Odpady bytowe z oddzia艂贸w niezabiegowych,
  • Odpady z kuchni i resztki posi艂k贸w z oddzia艂贸w niezaka藕nych.
    Odpady te mog膮 by膰 sk艂adowane na sk艂adowiskach komunalnych.


2. Odpady specyficzne przeznaczone do unieszkodliwiania to odpady, kt贸re ze wzgl臋du na bezpo艣redni kontakt z chorymi stanowi膮 zagro偶enie infekcyjne dla ludzi i 艣rodowiska. Z tego te偶 wzgl臋du wymagane jest izolowanie tych odpad贸w od otoczenia ju偶 w miejscu ich powstawania. Do odpad贸w tych zaliczamy:

  • Odpady specyficzne zaka偶one drobnoustrojami (zu偶yte materia艂y opatrunkowe, strzykawki, ig艂y, materia艂y laboratoryjne i medyczne, odpady z sal operacyjnych, oddzia艂贸w chirurgicznych, oddzia艂贸w zaka藕nych, amputowane cz臋艣ci cia艂a, zw艂oki zwierz膮t do艣wiadczalnych, odpady posekcyjne itp.),
  • Leki cytostatyczne i sprz臋t u偶ywany przy ich podawaniu,
  • Opakowania po lekach oraz leki przeterminowane.


3.Odpady specjalne to:

  • Odpady radioaktywne,
  • Zu偶yte diagnostyki izotopowe,
  • Substancje toksyczne,
  • Zu偶yte oleje,
  • Substancje chemiczne nienadaj膮ce si臋 do spalania ze wzgl臋d贸w bhp,
  • Zu偶yte rozpuszczalniki i odczynniki chemiczne,
  • Odpady srebrono艣ne,
  • Zu偶yte baterie,
  • Uszkodzone termometry rt臋ciowe i zu偶yte 艣wietl贸wki.


4. Odpady wt贸rne - pozosta艂o艣ci po przer贸bce termicznej odpad贸w specyficznych:

  • Popi贸艂
  • Zeszklony 偶u偶el
  • Wyra偶one elementy metalowe
  • Py艂y i szlamy pochodz膮ce z urz膮dze艅 odpylaj膮cych


Spo艣r贸d tych czterech grup tylko pierwsza nie stwarza zagro偶enia dla 艣rodowiska, natomiast pozosta艂e trzy grupy s膮 sklasyfikowane jako odpady niebezpieczne. Wy偶ej wymienione odpady specyficzne pokrywaj膮 si臋 z klasyfikacj膮 odpad贸w medycznych zgodn膮 z Rozporz膮dzeniem Ministra 艢rodowiska z dnia 27 wrze艣nia 2001 r w sprawie katalogu odpad贸w (Dz. U. Nr 112, poz. 1206). Odpady te wymagaj膮 odizolowania od otoczenia ju偶 w miejscu ich powstawania, specjalnych metod gromadzenia, transportu, usuwania i unieszkodliwiania.

Bilans odpad贸w medycznych dla wojew贸dztwa 艣l膮skiego


Ilo艣膰 odpad贸w medycznych powstaj膮cych na terenie wojew贸dztwa 艣l膮skiego zosta艂a oszacowana w oparciu o dane zawarte w roczniku statystycznym i opracowaniu pt.: "System zarz膮dzania gospodark膮 odpadami medycznymi w wojew贸dztwie 艣l膮skim" sporz膮dzonym przez Regionalne Biuro Realizacji Program贸w Ekologicznych Sp. z o. o. w marcu 2000 roku (synteza). Z Rocznika Statystycznego Wojew贸dztwa 艢l膮skiego 2002 pobrano dane dotycz膮ce ilo艣ci oraz rodzaj贸w jednostek opieki zdrowotnej oraz ilo艣ci 艂贸偶ek, a tak偶e ilo艣ci porad udzielonych w ci膮gu roku. Z opracowania "System zarz膮dzania gospodark膮 odpadami medycznymi w wojew贸dztwie 艣l膮skim" zaczerpni臋to warto艣ci u艣rednionych wska藕nik贸w powstawania specyficznych odpad贸w medycznych w r贸偶nych jednostkach opieki zdrowotnej wyra偶onych w nast臋puj膮cych jednostkach: kg/艂贸偶ko*doba oraz kg/porad臋.
Wed艂ug informacji zawartej w Roczniku Statystycznym 2002 dla Wojew贸dztwa 艢l膮skiego w wojew贸dztwie znajduje si臋 114 szpitali og贸lnych o 艂膮cznej liczbie 艂贸偶ek 28450 艂贸偶kami, w kt贸rych powstaj膮 odpady medyczne.

W celu okre艣lenia ilo艣ci odpad贸w medycznych powstaj膮cych na terenie wojew贸dztwa 艣l膮skiego rozes艂ano do gmin i powiat贸w ankiet臋 z zapytaniem o ilo艣膰 jednostek szpitalnych i przychodni. Przeprowadzona akcja nie da艂a jednak spodziewanych efekt贸w ze wzgl臋du na stosunkowo kr贸tki termin odpowiedzi. Do dnia 28 kwietnia wp艂yn臋艂o 75 ankiet z gmin i powiat贸w, co stanowi 40% ankietowanych z czego 18% ankiet by艂o pustych. Dlatego te偶 dla okre艣lenia ilo艣ci odpad贸w medycznych wykorzystano dane z rocznik贸w statystycznych dla wojew贸dztwa 艣l膮skiego.

Wed艂ug Krajowego Planu Gospodarki Odpadami wska藕nik powstawania specyficznych odpad贸w medycznych powstaj膮cych w szpitalach wynosi 0,30 kg/艂贸偶ko/dob臋 bez rozr贸偶nienia specjalizacji szpitala natomiast w opracowaniu "System zarz膮dzania gospodark膮 odpadami medycznymi w wojew贸dztwie 艣l膮skim" przedstawione s膮 u艣rednione wska藕niki nagromadzenia specyficznych odpad贸w medycznych dla poszczeg贸lnych jednostek opieki zdrowotnej.

Ilo艣膰 odpad贸w z poszczeg贸lnych rodzaj贸w jednostek opieki zdrowotnej obliczono jako iloczyn u艣rednionego wska藕nika odpad贸w medycznych specyficznych, liczby 艂贸偶ek/ liczby porad oraz dni przeliczeniowych.

W wojew贸dztwie 艣l膮skim 78% wytwarzanych odpad贸w medycznych powstaje w szpitalach og贸lnych. Natomiast w sanatoriach rehabilitacyjnych, o艣rodkach leczenia odwykowego, zak艂adach piel臋gnacyjno-opieku艅czych, szpitalach uzdrowiskowych, o艣rodkach zdrowia i poradniach ilo艣膰 powstaj膮cych niebezpiecznych odpad贸w medycznych wynosi 10-40 Mg/rok.

Sposoby unieszkodliwiania odpad贸w medycznych


Odpady medyczne zaliczane do niebezpiecznych nie mog膮 by膰 poddawane odzyskowi - zgodnie z Rozporz膮dzeniu Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie rodzaj贸w odpad贸w medycznych i weterynaryjnych, kt贸rych poddawanie odzyskowi jest zakazane (Dz. U. Nr 8, poz. 102 i 103). W zwi膮zku z tym odpady te poddawane s膮 r贸偶nym sposobom unieszkodliwiania [2, 4], takie jak:
  1. Termiczne przekszta艂canie odpad贸w.

  2. Autoklawowanie.

  3. Dezynfekcja termiczna.

  4. Dzia艂anie mikrofalami.

  5. Obr贸bka fizyczno - chemiczna.

Dopuszczalne sposoby unieszkodliwiania niebezpiecznych odpad贸w medycznych zosta艂y przedstawione s膮 w Rozporz膮dzeniu Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie dopuszczalnych sposob贸w i warunk贸w unieszkodliwiania odpad贸w medycznych i weterynaryjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 8, poz. 103 i 104).
Odpady amalgamatu dentystycznego oraz zu偶yte lecznicze k膮piele, kt贸re s膮 aktywne biologicznie o w艂a艣ciwo艣ciach zaka藕nych powinny poddawane by膰 obr贸bce fizyczno-chemicznej. Leki cytotoksyczne oraz leki cytostatyczne unieszkodliwiane s膮 jedynie w procesie termicznego przekszta艂cania odpad贸w [4]. Pozosta艂e niebezpieczne odpady medyczne mog膮 by膰 poddawane procesowi termicznego przekszta艂cania odpad贸w lub innemu procesowi unieszkodliwiania, a wi臋c: mog膮 by膰 autoklawowane, poddawane dezynfekcji termicznej, dzia艂aniu mikrofal itd.

Najbardziej popularnym sposobem unieszkodliwiania odpad贸w medycznych jest poddawanie ich procesowi termicznego przekszta艂cania odpad贸w, czyli spalania w specjalnych spalarniach. Na terenie wojew贸dztwa 艣l膮skiego znajduj膮 si臋 3 spalarnie odpad贸w medycznych i jedno urz膮dzenie do sanitacji.

艁膮czna zdolno艣膰 przerobowa instalacji do unieszkodliwiania odpad贸w medycznych wynosi 3320 "3500 Mg/rok Zdolno艣膰 przerobowa istniej膮cych instalacji spalarni odpad贸w medycznych w wojew贸dztwie 艣l膮skim jest na dzie艅 dzisiejszy wystarczaj膮ca. Problemem w dalszym funkcjonowaniu spalarni jest konieczno艣膰 doposa偶enia instalacji do spalania w specjalistyczne urz膮dzenia techniczne oraz urz膮dzenia do prowadzenia ci膮g艂ego monitoringu, zgodnie z Rozporz膮dzeniem Ministra Gospodarki z dnia 21 marca 2002 roku w sprawie wymaga艅 dotycz膮cych prowadzenia procesu termicznego przekszta艂cania odpad贸w (Dz. U. z 2002r. Nr 37, poz. 339). Technolodzy w spalarniach sygnalizuj膮, 偶e 偶adne z urz膮dze艅 pracuj膮cych w wojew贸dztwie nie spe艂nia wymog贸w rozporz膮dzenia. St膮d istnieje gro藕ba zamkni臋cia ju偶 funkcjonuj膮cych spalarni w wojew贸dztwie 艣l膮skim.

Podsumowanie


W wojew贸dztwie 艣l膮skim powstaje 10 % odpad贸w medycznych w skali ca艂ego kraju. Odpady te poddaje si臋 g艂贸wnie procesom termicznego unieszkodliwiania w spalarniach. Istniej膮cy stan prawny znacznie podnosi wymagania odno艣nie parametr贸w pracy urz膮dze艅 i w zwi膮zku z tym wprowadza konieczno艣膰 doposa偶enia istniej膮cych spalarni w specjalistyczne urz膮dzenia techniczne oraz urz膮dzenia do prowadzenia ci膮g艂ego monitoringu. W celu prawid艂owego prowadzenia gospodarki odpadami medycznymi zgodnie z wymaganiami ochrony 艣rodowiska i ustawy o odpadach, niezb臋dne jest dofinansowanie istniej膮cych spalarni w wojew贸dztwie 艣l膮skim.

Literatura:
1. Kuzio B., i inni: "1. Wojew贸dztwo 艣l膮skie" EtapII. - II.3. Analiza Gospodarki odpadami niebezpiecznymi w regionie. Kompleksowy Program Gospodarki Odpadami Niebezpiecznymi w regionie Polski po艂udniowej". IGO, Katowice, sierpie艅 2001 r.
2. "Krajowy Plan Gospodarki Odpadami". Ministerstwo 艢rodowiska 2002 r.
3. Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Pa艅stwa na lata 2002 -2010. Warszawa listopad 2002 r.
4. Kuzio B., "Sposoby post臋powania z wybranymi odpadami niebezpiecznymi"- Konferencja EKO PLUS: "Prawne, organizacyjne i technologiczne aspekty w planach gospodarki odpadami". Mi臋dzynarodowe Targi Szczeci艅skie, Szczecin 27-28.03.2003r.
5. Regionalne Biuro Realizacji Program贸w Ekologicznych Sp. z o. o. "System zarz膮dzania gospodark膮 odpadami medycznymi w wojew贸dztwie katowickim" Projekt wdro偶ony. Sierpie艅 1997r.
6. Regionalne Biuro Realizacji Program贸w Ekologicznych Sp. z o. o. "System zarz膮dzania gospodark膮 odpadami medycznymi w wojew贸dztwie 艣l膮skim" Synteza. Marzec 2000r.
7. Urz膮d Statystyczny w Katowicach "Rocznik Statystyczny Wojew贸dztwa 艢l膮skiego 2002" Tom I i Tom II.

Mgr in偶. Marzena Karuga-Wypior

Instytut Gospodarowania Odpadami Sp贸艂ka z o.o.
ul. Barbary 21 a
40-053 Katowice
tel. (0-32) 20912 41
e-mail: info@odpady.biz.pl